Make astrology
clean, clear, and simple.
 
 
Main Menu
Home
I Ching Oracle (อี้จิง)
ไพ่ยิปซีพยากรณ์
Tarot Spreader
Easy-Step Astrologer
Easy-Step Predictor
Easy-Step Matcher
Uranian Gadgets
Graphic Ephemeris
เอ็นเนียแกรม
ตำราโหราศาสตร์
Articles
UAstrolog
SkyNow

Articles

ความจริงของโหราศาสตร์ ตอน ๒

บทความเรื่องความจริงของโหราศาสตร์ที่ผมเคยเขียนไปเมื่อปีก่อน น่าจะทำให้เกิดมองมุมใหม่ ข้อถกเถียง หรือกระตุ้นให้เกิดการตั้งคำถามและหาคำตอบเกี่ยวกับโหราศาสตร์มากขึ้น ก่อนที่ผมจะหยุดความเคลื่อนไหวของเว็บ จะขอเขียนถึงเรื่องนี้ต่ออีกตอนหนึ่ง เนื่องจากยังมีบางด้านที่อยากจะนำเสนอให้ท่านทั้งหลายได้รับรู้ เพื่อเปิดโลกทัศน์ให้กว้างออกไปอีก

จากบทความตอนแรก ชี้ให้เห็นว่าถ้าเรานำโหราศาสตร์มาทดสอบจริง ๆ โดยตัดปัจจัยที่เกี่ยวกับความเชื่อ ทัศนคติ และอารมณ์ของคนออกไป วัดกันที่หลักการล้วน ๆ จะพบว่า โหราศาสตร์มีความแม่นยำประมาณ ๕๐ เปอร์เซนต์เท่านั้น แปลว่าโอกาสถูกผิดพอ ๆ กัน แต่จากประสบการณ์ดูดวงของเราท่านทั้งหลายอาจจะทำให้เห็นต่างออกไป เพราะเราพบว่าการดูดวงมักจะแม่นมากกว่าไม่แม่น จนบางครั้งเราก็ประหลาดใจในความรู้ "พิเศษ" ของหมอดู ข้อนี้มีคำอธิบายและสามารถพิสูจน์ได้

การพิสูจน์ความจริงของโหราศาสตร์
ในการหาความจริงของโหราศาสตร์ ผมขอแนะนำวิธีพิสูจน์ง่าย ๆ ที่ทำได้เอง โดยแยกเป็นสองฝ่าย ดังนี้ สำหรับท่านที่ดูดวงเองไม่เป็น จะต้องใช้วิธีสังเกตและตั้งสติให้มากหน่อย กรณีที่ไม่ได้พบกับหมอดูโดยตรง อาจจะอ่านจากบทพยากรณ์ทั่วไป หรือรายงานที่สร้างขึ้นแบบอัตโนมัติ เมื่อท่านอ่านคำพยากรณ์พบว่าจุดไหนที่ตรงกับชีวิตตัวเองก็บันทึกไว้ พบจุดที่ไม่ตรงก็บันทึกไว้ด้วย แล้วเอามานับเปรียบเทียบกันดูว่าที่ถูกกับผิดอะไรมากกว่ากัน จากนั้นให้ไปจับประเด็นที่ว่าแม่น ๆ มาวิเคราะห์ดูว่าคำพยากรณ์ที่ว่านั้น มันเป็นเพียงคำอธิบายที่กว้าง ๆ คลุมเครือ ไม่ชี้เฉพาะ และมีคนจำนวนไม่น้อยที่เป็นอย่างนั้น ไม่เฉพาะท่านเพียงคนเดียวใช่หรือไม่ (อันนี้เขาเรียกว่า Barnum statement ซึ่งจะอธิบายต่อไปข้างหน้า) หรือในประโยคที่ว่าแม่นนั้นมันมีข้อความที่มีความหมายตรงกันข้ามหรือขัดแย้งกันเองอยู่ในนั้นหรือไม่ (อันนี้เรียกว่า rainbow ruse) เมื่อท่านวิเคราะห์อย่างรอบคอบจะพบว่า ความแม่นนั้นมันเกิดจากการคำพยากรณ์แบบหว่านแหที่คนอ่านจะจับเฉพาะจุดที่ตรงกับเขาเองแล้วก็จะรู้สึกว่ามันแม่น พิสูจน์ได้อีกวิธีหนึ่ง เมื่อเราพบคอลัมน์ในนิตยสารหรือหนังสือพิมพ์ที่มีคำพยากรณ์ดวงชะตา ให้อ่านคำพยากรณ์ทุก ๆ ราศีแล้วมาเทียบกับชีวิตของตัวเอง จะพบว่าจะมีคำพยากรณ์ที่ใช้ได้หรือแม่นมากกว่าหนึ่งราศี (อาจจะทั้งหมด) และอาจจะมีราศีที่ดูแล้วแม่นกว่าราศีของตัวเอง (อย่าเพิ่งเชื่อตามที่ผมสรุปนี้ให้ลองทำดูก่อน)

อีกกรณีหนึ่งที่มีโอกาสแม่นมากกว่า คือ การดูดวงกับหมอดูโดยตรง อันนี้ต้องตั้งสติให้มากกว่าการอ่านคำพยากรณ์เฉย ๆ เพราะเมื่อมีบุคคลอีกคนมาสนทนาด้วย เรามักจะอยู่ใต้การควบคุมของบรรยากาศแห่งปฏิสัมพันธ์ ซึ่งบางครั้งก็ควบคุมสติตัวเองได้ยาก บางครั้งก็เคลิ้มไปกับการสนทนา แต่ถ้าเรามีความเข้าใจเรื่อง cold reading ดังที่จะได้อธิบายต่อไป ก็จะตั้งสติและสังเกตได้ง่ายขึ้น จากการวิเคราะห์จุดที่หมอดูทายแม่นเราจะพบว่า ถ้าความแม่นไม่เกิดจากการใช้คำพยากรณ์ที่กว้าง ๆ (Barnum statement) หรือการหว่านแห (rainbow ruse) ก็จะเกิดจากการใช้ข้อมูลย้อนกลับ คือใช้ข้อมูลที่ตัวเจ้าของดวงบอก (หมอดูมีวิธีมากมายในการดึงข้อมูล เขาเรียกว่า fishing) มาประมวลเป็นคำอธิบายใหม่แล้วพยากรณ์กลับไป อย่างนี้แม่นแน่นอน เพราะเจ้าของดวงเป็นผู้ให้ข้อมูลตัวเอง (แล้วก็มาประหลาดใจว่าหมอดูทายแม่น ทั้ง ๆ ที่ตัวเองบอกเขาไปเองแท้ ๆ) เหตุของความแม่นส่วนใหญ่จึงเกิดจากการมีปฏิสัมพันธ์กันนี่เอง

สำหรับท่านที่พอดูดวงได้จะมีวิธีพิสูจน์ได้มากหน่อย แต่ก็ไม่ถึงกับต้องไปฝึกจิตหรือเล่นไสยศาสตร์กัน เราสามารถพิสูจน์ได้จากปรากฏการณ์ วิธีแรกผมได้อธิบายไปแล้วในบทความเรื่องความจริงของโหราศาสตร์ตอนแรก เป็นการผูกดวงมาหลาย ๆ ดวงแล้วมาพยากรณ์ตัวเอง อีกวิธีหนึ่งที่มักจะใช้กันคือการกลับคำพยากรณ์ เมื่อเราผูกดวง วิเคราะห์จุดพยากรณ์ต่าง ๆ แล้ว ให้กลับคำพยากรณ์จากขาวเป็นดำ หรืออธิบายไปในทางตรงกันข้ามกับที่ดวงบอก ท่านจะพบกับความประหลาดใจ ดังที่ดร.ดีนเคยทำมาแล้วพบว่าแม้จะกลับคำพยากรณ์ความถูกต้องก็ยังมีอยู่ในเปอร์เซนต์ที่สูง อีกวิธีหนึ่งเป็นการใช้คำพยากรณ์เดียวกับหลาย ๆ คน ทำโดยเขียนรายงานคำพยากรณ์ขึ้นมาจากดวงใดดวงหนึ่ง (ความจริงเขียนจากจินตนาการก็ได้ หรือเอาหลาย ๆ ดวงมาปนกันก็ได้ แต่ต้องให้มันดูเรียบร้อยเหมือนรายงานจากนักพยากรณ์มืออาชีพ) จากนั้นก็เอาไปให้คนหลาย ๆ คนอ่าน โดยบอกเขาว่านี่คือคำอธิบายดวงชะตาของเขา (จะต้องแก้ข้อความในรายงานเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับข้อมูลกำเนิดให้ตรงกับบุคคลจริงด้วย เช่น แต่ละคนเกิดไม่ตรงกัน ราศีเกิดไม่ตรงกัน จะต้องแก้ชื่อราศีให้ตรงกับเจ้าของดวงด้วย ส่วนคำพยากรณ์อื่น ๆ ใช้ฉบับเดียวกัน) การทดสอบแบบนี้เคยมีคนทำมาแล้ว พบว่าคนที่อ่านรายงานฉบับเดียวกัน โดยคิดว่าเป็นคำพยากรณ์ดวงชะตาของตน บอกว่ามีความแม่นยำประมาณ ๘๐-๙๙ เปอร์เซนต์ทีเดียว (อย่าเพิ่งเชื่อเขา ลองทำด้วยตัวของท่านเอง)

จะเห็นว่าการพิสูจน์เพื่อหาความจริงของโหราศาสตร์ ไม่จำเป็นต้องทำกันเป็นระบบใหญ่โต เราสามารถทำได้ด้วยตัวของเราเอง เพียงเปิดใจให้กว้าง ยอมรับผลที่ได้อย่างเป็นกลางไม่มีอคติ สำหรับการทดสอบอย่างเป็นกิจจะลักษณะนั้นฝรั่งเขาทำมาเยอะแล้ว ดูได้จากบทความก่อน ถ้านักวิชาการชาวไทยยังแคลงใจต่อระเบียบวิธีของฝรั่งเขา ก็ควรจะทดสอบเชิงสถิติในระบบควบคุมโดยใช้จำนวนตัวอย่างมาก ๆ เหมือนอย่างที่เขาทำกัน ก็จะได้คำตอบ (ซึ่งผมว่าก็ไม่น่าจะต่างอะไรกันกับที่เขาทำได้) เพียงแต่เราจะกล้าทำกันหรือเปล่าเท่านั้น จากผลการทดสอบผมจึงขอสรุปว่า ข้อมูลที่เราอ่านได้ในดวงชะตากับชีวิตจริงของบุคคล เป็นอิสระต่อกัน คือไม่ขึ้นต่อกัน จะมีส่วนที่ทับซ้อนกันบ้าง (ที่เราเรียกว่าทายแม่น) กับส่วนที่ไม่ทับกัน (ทายไม่แม่น) และดวงของคนหนึ่งอาจจะไปทับซ้อนกับชีวิตของอีกคนหนึ่งก็ได้ ดังแสดงในรูปที่ ๑ ดังนั้นเราจึงไม่อาจสรุปได้ว่าดวงชะตาสามารถสะท้อนชีวิตของบุคคลได้ (ถ้าวัดกันที่หลักการของโหราศาสตร์) เพราะที่แม่นก็มี ที่ไม่แม่นก็มี และความแม่น-ไม่แม่นนี้อยู่เหนือการควบคุม วิชาโหราศาสตร์สั่งความแม่นไม่ได้ คือบอกไม่ได้ว่าคำพยากรณ์ที่วิเคราะห์ได้จะถูกหรือผิดเมื่อใด แต่หมอดูที่ "แม่นสั่งได้" อยู่ที่การฝึกใช้ทักษะที่เรียกว่า cold reading ดังจะกล่าวต่อไป


รูปที่ ๑ ความสัมพันธ์ระหว่างดวงชะตากับบุคคลจริง

Cold Reading ความลับของโหราศาสตร์
สำหรับผู้ศึกษาโหราศาสตร์ คำอธิบายที่เป็นพื้นฐานของหลักการต่าง ๆ มีความสำคัญต่อการสร้างความเข้าใจตลอดจนถึงความเชื่อที่บุคคลมีต่อโหราศาสตร์ ตั้งแต่โบราณมานักโหราศาสตร์มักจะอธิบายโหราศาสตร์ว่าเป็นการอ่านผลกระทบที่ดวงดาวกระทำต่อมนุษย์ เหมือนจะมีแรงอะไรบางอย่างส่งมาจากดวงดาวที่ห่างไกล แม้แรงที่ว่าจะไม่สามารถวัดได้ในทางกายภาพ (คือมีปริมาณน้อยมาก ๆ) แต่บางคนก็ยังเชื่อว่าดวงดาวส่งผลต่อสภาพจิตใจมากกว่าร่างกาย ทุกวันนี้ก็ยังมีคนจำนวนไม่น้อยเชื่ออย่างนี้อยู่ นั่นเป็นคำอธิบายแนวหนึ่งที่ปัจจุบันนักโหราศาสตร์ (โดยเฉพาะชาวตะวันตก) ไม่ค่อยเชื่อกันแล้ว เพราะไม่สามารถอธิบายการทำนายได้ทุกอย่าง เช่น การทำนายด้วยไพ่หรือการเสี่ยงทายอื่น ๆ ไม่สามารถทำความเข้าใจได้ด้วย แรงที่ส่งมาจากดาวนอกโลก

ทฤษฎีที่ใช้อธิบายโหราศาสตร์ที่มักจะกล่าวถึงกันในปัจจุบันเรียกว่า ทฤษฎีองค์รวม เป็นการมองว่าทุกส่วนในจักรวาลกำลังดำเนินไปด้วยกฎเกณฑ์อย่างเดียวกัน ส่วนย่อยเปลี่ยนแปลงทำให้ส่วนรวมเปลี่ยนแปลง ภาพของส่วนหนึ่งสามารถสะท้อนภาพของส่วนอื่น ๆ ได้ ทำให้เกิดคำอธิบายที่ว่า as above, so below เบื้องบนเป็นอย่างไร เบื้องล่างก็เป็นอย่างนั้น นักจิตวิทยาคาร์ล จุงอธิบายด้วยคำว่า synchronicity และเข้ากันได้ดีกับแนวคิดเรื่อง holographic paradigm ของเดวิด โบห์มนักควอนตัมฟิสิกส์ ที่ว่าส่วนย่อยมีภาพของส่วนรวมทั้งหมดอยู่ด้วย นั่นเป็นคำอธิบายที่ดูดี สวยงาม จนผมก็เคลิ้มตามไปด้วยอยู่พักหนึ่ง แต่เมื่อผมมาพบกับคำอธิบายอีกแนวหนึ่ง ที่เกิดจากการตั้งสมมติฐานใหม่ว่า เป็นที่การรับรู้ของคนเองหรือเปล่าที่ทำให้โหราศาสตร์ดูเหมือนแม่น เมื่อผมศึกษาจนเข้าใจแล้วก็พบว่าความสงสัยที่มีหมดไป ความลับของโหราศาสตร์ที่มีมานับพัน ๆ ปีอยู่ตรงนี้เอง

Dr.Geoffrey Dean เรียกสิ่งที่ทำให้โหราศาสตร์แม่นยำว่า hidden persuaders มันคือปัจจัยอื่น ๆ ที่ไม่เกี่ยวกับโหราศาสตร์เลย คำอธิบายของดร.ดีนค่อนข้างยากหน่อย ปัจจุบันจึงรวมเรียกเทคนิคเหล่านี้ว่า cold reading (ขอไม่แปลว่า การอ่านเย็น เพราะมันฟังทะแม่งชอบกล) เริ่มแรกคำนี้อาจจะมีความหมายแคบ ๆ เพียงแค่การอ่านจากภาษาท่าทางหรือกิริยาตอบสนอง แต่ปัจจุบัน cold reading คือชุดของกระบวนการหรือเทคนิคที่สามารถสร้างหมอดูเทวดาได้โดยไม่ต้องมีความรู้โหราศาสตร์เลย และเมื่อเราวิเคราะห์หมอดูที่ว่าแม่น ๆ ด้วย cold reading เราจะสามารถอธิบายได้เกือบทุกกรณี ดีกว่าการอธิบายด้วยแรงส่งจากดวงดาว ดีกว่าอธิบายด้วยการเชื่อมโยงกันของส่วนรวมส่วนย่อยที่จับต้องอะไรไม่ได้และขาดความแน่นอน cold reading อธิบายได้ พิสูจน์ได้ จนทำให้ผู้ที่มีความรักในวิชาโหราศาสตร์จำนวนไม่น้อยหัวใจสลาย (หมายถึงพวกที่ใจกว้างและไม่มีอคติ) เพราะเพิ่งประจักษ์ว่าสิ่งที่ตนหลงเชื่อมานับสิบ ๆ ปีเป็นเพียงภาพลวงตาเท่านั้น

ผู้ที่ใช้ cold reading จนประสบความสำเร็จและเขียนหนังสือมาอธิบายเรื่องนี้ได้ดีที่สุดคือเอียน โรว์แลนด์ (Ian Rowland) เขาเป็นนักแสดงที่นำเสนอตัวเองเป็นผู้มีพลังจิต เป็นหมอดู เป็นคนทรง และอีกมากมาย จนคนหลงเชื่อว่าเขามีญาณวิเศษจริง ๆ แต่เขาก็เผยออกมาว่าเทคนิคที่ใช้คือ cold reading นี่เอง ด้วยการฝึกอย่างเชี่ยวชาญทำให้เขาเป็นผู้วิเศษได้อย่างแนบเนียน


รูปที่ ๒ หนังสืออธิบาย cold reading ของเอียน โรว์แลนด์

โรว์แลนด์อธิบายในหนังสือของเขาว่า cold reading คือกลวิธีการลวงด้วยจิตวิทยา สามารถนำไปใช้ได้หลายอย่าง และหนึ่งในนั้นคือสามารถทำให้คนที่ไม่มีพลังจิตดูกลายเป็นผู้วิเศษได้อย่างแนบเนียน นั่นเป็นคำอธิบายของคนที่ใช้ แต่ในทางจิตวิทยาจะอธิบายว่าเป็นการใช้เทคนิคที่ทำให้เกิดการรู้คิดบิดเบือน (cognitive distortions) จนคนหลงเชื่อผู้ใช้เทคนิคเหล่านี้ในที่สุด กลวิธีเหล่านี้สามารถนำไปใช้ในกิจกรรมที่หลากหลาย เช่น การขายสินค้า การสืบสวนสอบสวน หรือแม้กระทั่งการจีบหญิง และเป็นวิธีที่มิจฉาชีพมักจะใช้ในการต้มตุ๋นผู้คน

มาถึงตรงนี้หลายท่านก็จะมีข้อกังขาว่า "ฉันไม่เคยรู้จักอะไรที่เรียกว่า cold reading และฉันก็เป็นหมอดูที่มีเจตนาที่จะช่วยเหลือคนอื่น ไม่ได้ตั้งใจจะหลอกลวงใคร ฉันดูไปตามหลักวิชาและคนส่วนใหญ่ก็มักจะบอกว่าฉันดูแม่น อย่ามาพูดจาอะไรเลอะเทอะ" ตรงนี้เป็นความจริงข้อหนึ่งที่ว่าหมอดูจำนวนมาก มีเจตนาอันเป็นกุศลที่จะช่วยเหลือบรรเทาทุกข์ร้อนให้กับคนอื่น แต่การดูดวงทำให้ท่านเข้าใจผิดคิดว่า ความแม่นอยู่ที่หลักวิชา ความจริงความแม่นนั้นอยู่ที่ปัจจัยอื่น เป็นปัจจัยที่ไม่เกี่ยวกับวิชาโหราศาสตร์ แต่สิ่งนั้นถูกแฝงอยู่ในหลักของโหราศาสตร์อย่างแนบเนียน ประสบการณ์นับสิบปีของหมอดูช่วยทำให้เกิดความชำนาญในการใช้เทคนิคเหล่านี้ นั่นคือ ผมกำลังบอกว่า หมอดูใช้เทคนิค cold reading โดยไม่รู้ตัวหรือไม่ได้ตั้งใจ เทคนิคนี้ทำให้เกิดการทำนายที่แม่นยำ ทั้ง ๆ ที่ตัวหมอดูเองก็ไม่รู้และคิดว่าเป็นตัวโหราศาสตร์เองที่ทำให้เกิดความแม่นยำ อย่าเพิ่งเชื่อผมตอนนี้ อดทนอ่านต่อไปอีกสักหน่อย ผมจะค่อย ๆ อธิบายในรายละเอียด

เทคนิคต่าง ๆ ของ cold reading
เนื่องจาก cold reading มีกลวิธีมากมาย การจะอธิบายทั้งหมดทำได้ยากและอาจจะเป็นการชี้นำให้คนเอาไปใช้ในทางที่ผิดได้ สำหรับผู้สนใจจริง ๆ ลองหาหนังสือของ Ian Rowland ในเน็ต หาได้ไม่ยาก ในที่นี้ผมจะอธิบายภาพรวมของ cold reading ตามที่เอียน โรว์แลนด์แนะนำไว้ โดยขอเรียบเรียงใหม่ดังนี้

cold reading ประกอบด้วย
(๑) การเตรียมการ คือสร้างบรรยากาศ จัดสถานที่ ต้อนรับขับสู้ ทักทายเพื่อให้ลูกค้าเกิดความรู้สึกเป็นกันเอง ผ่อนคลาย และพร้อมที่จะให้ความร่วมมือ การทำบรรยากาศให้ดูขลังโดยการทำเหมือนเป็นพิธีกรรมอะไรบางอย่าง สามารถจะโน้มน้าวให้ลูกค้ามีความรู้สึกร่วมได้ การมีหนังสืออ้างอิงตั้งอยู่ มีประกาศนียบัตรจากสถาบันสอนโหราศาสตร์ มีภาพถ่ายกับลูกค้าคนดัง มีภาพแสดงความเก่าแก่หรือยิ่งใหญ่ของโหราศาสตร์ เหล่านี้จะช่วยทำให้ลูกค้าเกิดความมั่นใจในตัวหมอดูและวิชาที่หมอดูใช้ การแสวงหาความร่วมมือในเบื้องต้น โดยบอกว่าการดูดวงจะต้องใช้ความร่วมมือกันของทั้งสองฝ่าย หมอดูเป็นคนอ่านดวงแต่ไม่รู้ข้อมูลจริง ส่วนลูกค้าจะต้องช่วยให้ข้อมูลจริงเพื่อทำคำทำนายให้ชัดเจนขึ้น การแสวงหาความร่วมมือในเบื้องต้นนี่เองที่โหราศาสตร์ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการการพยากรณ์ ไม่ผิดอะไรที่หมอดูจะถามหาข้อมูลจากลูกค้าเพิ่มเติม ตรงนี้ทำให้เกิดช่องทางที่หมอดูจะดึงเอาข้อมูลไปใช้ในการพยากรณ์ได้ จนลูกค้าไม่รู้ตัวว่าเป็นคนให้ข้อมูลเขาไปเอง (แล้วก็มาประหลาดใจว่าหมอดูทายแม่น)

(๒) การทำนายอุปนิสัย มีใช้หลายเทคนิคได้แก่ เล่ห์สายรุ้ง (rainbow ruse) การออกคำพยากรณ์ที่มีความหมายตรงกันข้ามหรือขัดแย้งอยู่ในประโยคเดียวกัน เหมือนสายรุ้งที่มีหลายสี ถ้าไม่ถูกสีหนึ่งมันก็ต้องไปถูกอีกสีหนึ่งจนได้ (ตอนต้นผมเรียกว่าการหว่านแห) คำพยากรณ์แบบนี้เห็นได้ทั่วไปในความหมายของปัจจัยโหราศาสตร์ต่าง ๆ ตัวอย่างเช่น ราศีกุมภ์มีความหมายว่ารักเพื่อนมนุษย์ ชอบสมาคม (เนื่องจากเป็นราศีธาตุลม เป็นความสัมพันธ์เชิงกลุ่มจึงรักคนอื่น ๆ) ในขณะเดียวกันก็มีความหมายว่ารักอิสระต้องการที่จะไม่เหมือนใครด้วย การชอบเข้ากลุ่มกับความต้องการที่จะแตกต่างเป็นความหมายที่ขัดแย้งในตัวเอง อย่างนี้ไม่โดนด้านหนึ่งก็ต้องโดนอีกด้านหนึ่งอยู่แล้ว นอกจากนั้นก็มี การประจบอย่างแนบเนียน การบอกลูกค้าว่าเขาก็มีสัมผัสพิเศษเหมือนกัน การอธิบายด้วยช่วงชีวิตที่ทุก ๆ ต้องผ่าน และเทคนิคที่ผมถือว่าเป็นพระเอกในเรื่องนี้คือ คำพยากรณ์ที่กว้าง ๆ ทั่วไป ไม่ชี้เฉพาะ (Barnum statement/Forer effect) เมื่อลูกค้าฟังคำพยากรณ์ที่กว้าง ๆ เขาจะรู้สึกว่าหมอดูบอกอะไรเขาเป็นพิเศษ แล้วจะโยงเข้ากับลักษณะของตัวเองในส่วนที่สอดคล้องกับคำพยากรณ์ แม้คำพยากรณ์จะดูกว้างแต่คนฟังก็รู้สึกว่าแม่น Barnum/Forer effect นี้นักจิตวิทยาเขาทำวิจัยกันเป็นเรื่องเป็นราว จนพบว่าคำพยากรณ์ของโหราศาสตร์มีลักษณะเช่นนี้เองจึงทำให้โหราศาสตร์ดูเหมือนแม่น ตัวอย่าง ของประโยคแบบนี้คือ "คุณเป็นคนใจกว้าง" เมื่อเราพิจารณาจะเห็นว่า ทุกคนมีความใจกว้างอยู่ในตัว แต่ใจอาจจะไม่กว้างตลอดเวลา หรือไม่กับทุก ๆ คนหรือกับทุก ๆ เรื่อง การทำนายอย่างนี้จึงมีโอกาสถูกมากกว่าผิด (มีโอกาสถูกเกือบร้อยเปอร์เซนต์)

(๓) การทำนายเหตุการณ์หรือข้อเท็จจริง เทคนิคหลักที่ใช้คือการออกคำพยากรณ์ที่มีความหมายหลายชั้น คลุมเครือ ตีความได้มากกว่าหนึ่งอย่าง และการใช้สถิติทั่วไปที่ได้จากสำรวจ เพื่อใช้เป็นข้อมูลว่าคนส่วนใหญ่มักจะมีพฤติกรรมหรือมีความเชื่ออย่างไร นอกจากนั้นยังใช้การเดา คือทายอะไรก็ทายไป (อาจจะเอาสิ่งที่เห็นในดวงทายออกไป) การเดานี้เป็นเหมือนการลงทุนของหมอดู ถ้าเดาถูกจะได้รับผลตอบแทนมาก แต่ถ้าเดาผิดคนมักจะไม่ค่อยสนใจ อาจจะบ่นนิดหน่อยแล้วก็ลืมไป แปลว่าทางได้มากกว่าเสีย โดยเฉพาะการเดาในเรื่องมีโอกาสถูกน้อย ถ้าเดาถูกก็อาจจะเป็นคนดังได้ในชั่วข้ามคืนเลยทีเดียว

(๔) การทำนายอนาคต ความจริงเรื่องนี้จะว่าง่ายก็ง่าย เพราะอนาคตเป็นสิ่งที่ไม่เกิดขึ้น ทายอะไรก็ได้ ทายไปเถอะ ถูกได้ก็ดี ไม่ถูกคนก็ไม่สนใจอะไรมาก เทคนิคที่ใช้คือ ทายแต่ในด้านดีเท่านั้น คือ "ได้แน่นอน" หรือ "รวยแน่นอน" อะไรทำนองนี้ อย่างไรคนฟังก็ชอบ ทายว่าเรื่องที่กำลังมีปัญหาจะดีขึ้นในอนาคต อันนี้ก็เป็นสูตรสำเร็จ นอกจากนี้ก็มี การทายแบบคลุมเครือ การเดา (เหมือนข้อที่แล้ว) การทายในเรื่องที่พิสูจน์ไม่ได้ (คือถูกผิดก็ไม่มีใครรู้) เช่น ทายว่าจะมีเทพมาคุ้มครอง ทายว่ากรรมคุณจะมาเป็นแบบนี้ หรืออะไรทำนองนี้

(๕) การดึงข้อมูล ภาษาอังกฤษใช้ fishing แปลว่าการตกข้อมูลก็ได้ หรือการลวงเอาข้อมูลก็ได้ เรื่องนี้เป็นกลวิธีสำคัญที่หมอดูจะต้องใช้ ถ้าหมอดูไม่ได้ข้อมูลจากลูกค้า จะไม่มีทางทายเรื่องที่เฉพาะเจาะจงได้เลย จะทายได้แต่เรื่องกว้าง ๆ การดึงข้อมูลนี้มีตั้งแต่ การถามตรง การถามเหมือนไม่ถาม (เช่น ใช้คำแสดงความรู้สึกหรือคำอุทานแทน) การซ่อนคำถาม (เหมือนจะเป็นการให้ข้อมูลแต่เหน็บคำถามไปด้วย) การระดมยิงด้วยศัพท์แสงทางโหราศาสตร์ที่คนฟังไม่รู้เรื่อง แต่เขาก็จะอธิบายเรื่องราวออกมาว่าเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ใช่ไหม การอ่านจากภาษากาย ท่าทาง กิริยาวาจา ตลอดจนการแต่งตัว เครื่องประดับและอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ใช้ สิ่งเหล่านี้แม้จะพูดไม่ได้ แต่มันบอกเรื่องราวที่เกี่ยวกับเจ้าตัวได้ หมอดูที่ดีจะมีสายตาแหลมคมเหมือนนักสืบ

(๖) การนำเสนอ เป็นกลวิธีการดำเนินการพยากรณ์ ข้อสำคัญได้แก่ การทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์ ทำอย่างไรก็ได้ให้มีการโต้ตอบเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน ข้อนี้สำคัญมาก ถ้าไม่มีการคุยกันการดูดวงจะได้เพียงภาพกว้าง ๆ เท่านั้น ดังนั้นหมอดูควรจะเริ่มใส่ใจตั้งแต่การเตรียมการ จัดสถานที่ ทำบรรยากาศให้เป็นกันเอง เพื่อลูกค้าจะได้เปิดใจคุยกับเราและพร้อมที่จะให้ข้อมูล นอกจากนั้นก็เป็นเทคนิคทางสองแพร่ง (forking) หรือการโยนหินถามทาง เหมือนเราตั้งสมมุติฐานไว้สองอย่าง ตั้งคำถามเพื่อหยั่งเชิง ถ้าได้คำตอบหนึ่งก็จะไปทางหนึ่ง ถ้าได้อีกคำตอบก็จะไปอีกทางหนึ่ง การทำคำพยากรณ์ให้เรียบง่าย โดยใช้ภาษาธรรมดา เรียบเรียงให้เข้าใจง่าย อันนี้ก็สำคัญเหมือนกัน

(๗) การแถ เมื่อเหตุการณ์ไม่เป็นอย่างที่คิด คำทำนายผิดไปจากความเป็นจริง หมอดูต้องมีทางออก เทคนิคที่ใช้กันทั่วไปมีดังนี้ ยืนยันคำพยากรณ์ แล้วทำเป็นประหลาดใจ (นี่เป็นวิธีกดดันลูกค้าอย่างหนึ่ง เมื่อทำอย่างนี้ ลูกค้ามักจะพยายามไปหาเรื่องราวที่ตรงกับคำพยากรณ์นั้นให้จนได้) บอกว่าฉันทายถูกแล้วแต่คุณลืมไป บอกว่าฉันทายถูกแล้วแต่คุณไม่รู้ บอกว่าฉันทายถูกแล้วแต่ไม่มีใครรู้ บอกว่าฉันอาจจะผิดตอนนี้แต่จะถูกในอนาคต บอกว่าฉันอาจจะผิดแต่มันไม่สำคัญหรอก บอกว่ามันอาจจะผิดในข้อเท็จจริงแต่ถูกในเชิงอารมณ์ บอกว่ามันอาจจะผิดในส่วนย่อยแต่ถูกในภาพรวม (หรือกลับกัน) เมื่อไม่ไหวจริง ๆ ก็ยอมรับผิด แล้วบอกว่าหมอดูไม่ใช่ผู้วิเศษ

จากเทคนิคต่าง ๆ ที่อธิบายมาคร่าว ๆ จะเห็นว่า ถ้ามีใครฝึกทักษะเหล่านี้จนคล่อง แม้จะไม่มีความรู้โหราศาสตร์เลย ก็สามารถเป็นหมอดูเทวดาได้ไม่ยากนัก ท่านอาจจะแย้งอีกว่า ฉันไม่เคยตั้งใจที่จะใช้เทคนิคล่อลวงเหล่านี้เลย อันนี้ถือเป็นเจตนาอันบริสุทธิ์ของหมอดูที่มีจิตใจดี แต่ถ้าท่านวิเคราะห์โดยการสังเกตกระบวนการ ดูเหตุที่มาที่ไปของความแม่นที่เกิดขึ้น จะพบว่ามันก็อยู่ในปัจจัยต่าง ๆ ที่ว่ามานี่เอง ขอย้ำอีกรอบว่า คำพยากรณ์ที่ได้จากหลักการของโหราศาสตร์เป็นเพียงภาพกว้าง ๆ ที่สามารถตีความหมายได้มากมาย แต่ด้วยเทคนิค cold reading ที่กล่าวมา ทำให้คำพยากรณ์มีความเฉพาะเจาะจงมากขึ้น จนถึงเรียกได้ว่าแม่นจนน่าตกใจ ข้อนี้สามารถพิสูจน์ได้ ถ้าท่านเป็นหมอดูก็ไม่ต้องถามอะไรจากลูกค้าเลย (และไม่อ่านอย่างอื่นที่เป็นอวจนภาษาด้วย) แล้วทายเท่าที่ดวงบอก แค่นี้ท่านก็บอกได้แล้วว่า ความแม่นมันแทบไม่เหลือเลย แต่ถ้าท่านเป็นลูกค้า ท่านเพียงหยุดการสื่อสารกับหมอดู ไม่ตอบคำถาม ไม่ให้ข้อมูลด้วยภาษาท่าทาง แค่นี้หมอดูก็ไปไม่เป็นแล้ว เขาอาจจะเชิญท่านให้ไปดูที่อื่น หรือไล่ท่านออกไป (อันนี้ไม่แนะนำให้ไปทำ ถ้าจะทำก็ระวังตัวเองด้วย)

แนะนำ cold reading โดย Ray Hyman
บทความแนะนำ cold reading ที่น่าสนใจอีกฉบับเป็นของเรย์ ฮีแมนนักจิตวิทยา เขานำเสนอได้สั้น กระชับ เข้าใจง่าย ทำให้มองเห็นภาพโดยรวมได้ อาจจะขาดรายละเอียดบางอย่าง แต่ก็มีประโยชน์อย่างมากในการทำความรู้จัก cold reading ฮีแมนแนะนำไว้ ๑๓ ข้อ ผมขอแปลแบบเรียบเรียงใหม่ดังนี้ (สนใจรายละเอียดอ่านฉบับเต็มตามลิ้งค์ในบรรณานุกรม)

(๑) มีความมั่นใจว่า "เราทำได้" อย่าบอกใครว่าใช้ cold reading ให้เขาเชื่อว่าเรามีพลังพิเศษจริง ๆ
(๒) สะสมข้อมูลล่าสุดจากผลการวิจัย ผลการสำรวจต่าง ๆ เป็นประจำ จะได้รู้แนวโน้มของคนส่วนใหญ่
(๓) จัดสถานที่ สร้างบรรยากาศแห่งความคุ้นเคย อย่าโฆษณาตัวเองให้โอเวอร์มากเกินไป
(๔) แสวงหาความร่วมมือแต่เบื้องต้น บอกว่าหมอดูกับลูกค้าจะต้องร่วมมือแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน (เป็นการเปิดทางให้เราได้ล้วง)
(๕) ใช้วิชาโหราศาสตร์เป็นกิมมิค (gimmick) หรืออุปกรณ์ประกอบฉาก (props) อาจจะเป็นการดูดวง ดูไพ่ ดูลายมือ หรืออะไรก็ได้ คือมันจะต้องมีอุปกรณ์อะไรบางอย่างเพื่อเสริมความน่าเชื่อถือและสร้างบรรยากาศ (ไม่จำเป็นแต่ว่าสำคัญเหมือนกัน)
(๖) ใช้คำศัพท์เฉพาะวิชาในคำพยากรณ์ แม้คนอื่นจะฟังไม่ค่อยรู้เรื่องแต่ก็เพิ่มดีกรีความขลัง เช่น การพูดถึงลัคนา ราศีต่าง ๆ มุมกุมมุมเล็ง อะไรอย่างนี้เป็นต้น
(๗) เปิดตาให้กว้าง อ่านทุกอย่างที่ขวางหน้า ทุกอย่างที่ลูกค้ามี ทุกอย่างที่เขาแสดงออก ล้วนบอกเรื่องราวทั้งสิ้น
(๘) รู้จักการตกข้อมูล (fishing) ข้อนี้มีเทคนิคมากมาย ดูคำอธิบายข้างบน
(๙) เป็นนักฟังที่ดี เพราะคนที่มาหาหมอดูจำนวนไม่น้อยต้องการระบายอะไรบางอย่าง เพียงแค่นั่งฟังอย่างตั้งใจ แล้วทวนสิ่งที่ได้ยิน เขาก็ว่าเราแม่นแล้ว
(๑๐) ตีไข่ใส่สี ทำคำพยากรณ์ให้ฟูมฟาย โอเวอร์ เฟ้อฝันเป็นละคร หรือให้น้ำเน่าเข้าไว้ (ภาษาอังกฤษใช้ dramatise your reading) คือคนมักจะชอบ ไม่รู้เป็นยังไง
(๑๑) พยายามทำให้ลูกค้ารู้สึกว่าหมอดูรู้อะไรมากกว่าที่เขาพูดออกมา (ข้อนี้สำคัญ เป็นจิตวิทยา)
(๑๒) ประจบ ยกยอหรือชะเลียลูกค้าทุกครั้งเมื่อมีโอกาส
(๑๓) กฎทอง (golden rule) บอกในสิ่งที่เขาหรือเธออยากจะได้ยินเท่านั้น

เกรงว่าจะมีคนเข้าใจผิดว่าผมกำลังสอนให้เป็นสิบแปดมงกุฏ หรือเป็นพวกต้มตุ๋น ความจริงเทคนิคเหล่านี้เป็นดาบสองคม คนที่ศึกษาเรื่องนี้และนำมาเสนอเป็นนักวิชาการ เราเรียนรู้เพื่อทำความเข้าใจโหราศาสตร์ให้ถึงที่สุด ความรู้เรื่องนี้ทำให้เรารู้ว่าความแม่นสามารถควบคุมได้ด้วยเทคนิคเหล่านี้ ถ้ามีการฝึกฝนจนชำนาญ ดีกว่าการใช้โหราศาสตร์อย่างเดียวที่ไม่สามารถจะควบคุมความแม่นยำได้ คือไม่รู้ว่าเมื่อไหร่จะถูกและเมื่อไหร่จะผิด ถ้าท่านรู้จักใช้เทคนิคเหล่านี้ประกอบการพยากรณ์แบบปกติ จะช่วยทำให้เกิดความแม่นยำขึ้นอีกมาก (อยากจะวงเล็บต่อด้วยว่า มหาศาล) แต่ต้องระวังเพราะถ้าไปทำให้เกิดความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น มันเป็นบาป ผมขอแช่งไว้ด้วย

แล้วโหราศาสตร์มีประโยชน์อะไร?
ถ้าโหราศาสตร์ไม่ได้บอกความจริงอะไรแล้วจะมีโหราศาสตร์ไปทำไม? อาจมีหลายท่านที่พอจะเข้าใจสิ่งที่ผมได้ร่ายยาวมาเริ่มสงสัยว่าถ้าอย่างนั้นเราควรจะทิ้งโหราศาสตร์ไปเลยดีไหม นั่นเป็นความคิดที่สุดโต่งเกินไป เพราะโหราศาสตร์อยู่คู่มนุษย์มายาวนาน อย่างไรคน (บางประเภท บางระดับ) ก็ต้องการโหราศาสตร์ แม้โหราศาสตร์จะไม่ได้ให้ข้อมูลอะไร แต่การดูดวงก็ทำให้เกิดการสนทนา ประโยชน์มันอยู่ตรงนี้ เมื่อคนมีปัญหาอะไรบางอย่างที่เขาหาทางออกไม่ได้โดยวิธีปกติ การดูดวงเป็นช่องทางหนึ่งในการหาคำตอบอะไรบางอย่าง (ผมมักจะเรียกว่า วิธีพิเศษ) การดูดวงทำให้เกิดปฏิสัมพันธ์ ทำให้เกิดการลำดับความคิด การมองปัญหาอย่างที่มันเป็น ผลของการดูดวง (ที่ดี) จึงมักจะได้ความเข้าใจที่ชัดเจนขึ้นและได้กำลังใจกลับไป อาจจะได้คำแนะนำจากดวงที่เป็นทางออกของปัญหา (ที่คนมักนึกไม่ถึง เมื่ออยู่ในสภาพกดดันของปัญหา) ความจริง-ไม่จริง แม่น-ไม่แม่น ของโหราศาสตร์จึงไม่ใช่สิ่งสำคัญ สิ่งที่เราควรสนใจคือมันแก้ปัญหาให้เราได้ไหม?

จะเห็นว่าหมอดูทำหน้าที่คล้ายนักจิตวิทยาอยู่มาก ความจริงโหราศาสตร์ก็คือความรู้จิตวิทยาที่มนุษย์สะสมมาตั้งแต่โบราณนั่นเอง ทำไมดวงคนอื่นจึงเอามาดูชีวิตเราได้แม่น คำตอบคือว่าเราเป็นมนุษย์เหมือนกัน ทุกคนมีลักษณะของทุกราศีอยู่ในตัวทั้งสิ้น ไม่ว่าจะมีดาวหรือไม่มี ทุกคนมีความเป็นเมษ พฤษภ มิถุน ไปจนถึงมีนเหมือนกันหมด แต่อาจจะไม่แสดงออกทุกราศีตลอดเวลา อันนี้ทุกคนสังเกตตัวเองได้อยู่แล้ว หมอดูในฐานะนักจิตวิทยาโบราณจึงยังคงมีบทบาทในสังคมจนถึงปัจจุบัน เพราะคนสะดวกใจที่จะไปหาหมอดูมากกว่านักจิตวิทยา หมอดูเองก็มีเครื่องมือที่นักจิตวิทยาไม่มี และค่อนข้างจะมีประสิทธิภาพ นั่นคือการพยากรณ์จร (ทำนายอนาคต) นักจิตวิทยาไม่ใช่คนที่จะบอกว่าแนวโน้มในอนาคตจะเป็นอย่างไร แต่หมอดูมีสิทธิที่จะบอกได้และเป็นหน้าที่ด้วย การรู้แนวโน้มที่จะเกิดขึ้นลดความกดดันของปัญหาลงได้มากทีเดียว แม้อนาคตจะเป็นสิ่งไม่แน่นอน และไม่มีใครรู้ได้จริง (เพราะอนาคตยังไม่มี) เทคนิคจากภูมิปัญญาโบราณนี้สร้างผลลัพธ์ได้อย่างน่าพอใจทีเดียว บางครั้งก็ดีกว่าหรือเร็วกว่าวิธีทางจิตวิทยาด้วยซ้ำไป (ข้อนี้เกิดจากความเชื่อ บางอย่างถ้าเราเชื่อว่ามันเป็น มันก็จะเป็นอย่างนั้น เรียกว่า Placebo effect) แต่คนไม่น้อยมักจะจริงจังกับการทำนายอนาคตมากเกินไป จนเกิดความเชื่อฝังใจว่ามันจะต้องเป็นอย่างนั้นอย่างนี้ตามที่ดวงบอก นี่เป็นผลจากความเข้าใจที่ผิดพลาดในเรื่องการพยากรณ์จร ความรู้ปรัชญาพื้นฐานของโหราศาสตร์จึงเป็นสิ่งที่หมอดูจะต้องรู้ เพื่อจะได้เข้าใจและนำไปใช้อย่างไม่เกิดโทษ

สรุป
ความจริงของโหราศาสตร์อยู่ตรงไหน เมื่ออ่านมาถึงตรงนี้ ถ้าท่านเข้าใจเหมือนที่ผมเข้าใจ ก็จะตอบได้ว่าโหราศาสตร์คือภาพลวงตา ความแม่นมีอยู่จริง แต่ไม่ได้เกิดจากตัวโหราศาสตร์ ความแม่นเกิดจากปัจจัยอื่นที่ไม่เกี่ยวกับโหราศาสตร์เลย แต่การจะบอกว่าโหราศาสตร์จริงหรือไม่นั้น อาจจะไม่ตรงประเด็นนัก เพราะคำว่า "จริง" ของแต่ละคนไม่เหมือนมัน บางคน "จริง" เพราะเพียงฉันรู้สึกดี บางคน "จริง" เพราะรู้สึกว่ามันใช้ได้ มันมีความหมาย มันสร้างความเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นได้ จริงของคนหนึ่งอาจจะไม่จริงสำหรับอีกคนก็ได้ ดังนั้นเราจึงควรศึกษาเรื่องนี้ในเชิงปรากฏการณ์ อะไรคือสิ่งที่ปรากฏจริงของการพยากรณ์ด้วยโหราศาสตร์ ความแม่นคือสิ่งที่ปรากฏจริง ถ้าเราคิดว่าความแม่นอยู่ที่หลักการ มันสามารถวัดได้ในระดับปรากฏการณ์ด้วยสถิติหรือวิธีทดสอบดังที่ได้กล่าวมา อย่าเพิ่งโต้แย้งประเด็นนี้จนกว่าท่านจะทดสอบด้วยตนเอง ถ้าเราคิดว่าความแม่นไม่ได้อยู่ที่โหราศาสตร์ ก็ลองไปวิเคราะห์กระบวนการดูดวงของหมอดูสักคน ว่ามีสิ่งที่เรียกว่า cold reading อยู่หรือไม่ แล้วชั่งน้ำหนักดูด้วยใจที่เป็นกลาง คำตอบอยู่ตรงหน้าท่านแล้ว

ถ้าท่านอ่านบทความเรื่อง "ความจริงของโหราศาสตร์" เข้าใจตลอดทั้งสองตอน ก็จะพอเห็นเจตนารมณ์ในส่วนลึกของเว็บไซต์ ว่าทำไมเราจึงศึกษาโหราศาสตร์อย่างมากมาย (เพื่อเราจะได้พูดภาษาเดียวกับหมอดูได้ทุกระดับ) ทำไมเราจึงไม่สนใจเทคนิคพิศดาร (เพราะมันไม่ช่วยให้ทายแม่นขึ้น) ทำไมเราจึงมาเน้นที่พื้นฐาน (เพราะแค่นี้ก็เพียงพอแล้ว) ทำไมเราจึงใช้โหราศาสตร์อยู่ (เพราะโหราศาสตร์มีประโยชน์ ถ้าใช้เป็น) ทำไมเราจึงเน้นความรู้จิตวิทยา (เพราะเป็นแนวทางการใช้ประโยชน์ได้อย่างสร้างสรรค์) ทำไมเราจึงเน้นความรู้ด้านปรัชญาและศาสนา (เพราะเป็นฐานความจริงที่รองรับโหราศาสตร์อยู่ โหราศาสตร์อาจจะจริง แต่ต้องไม่เกินคำสอนของศาสนา) ถ้าท่านอดทนอ่านทุกอย่างที่อยู่ในเว็บไชต์ได้ การเข้าถึงความจริงของโหราศาสตร์ก็ไม่ยากนัก ถ้าเป็นเมื่อก่อน ท่านจะไม่มีทางรู้ในเรื่องเหล่านี้เลย ความลับของโหราศาสตร์ที่ลึกลับมานับพัน ๆ ปีก็จบลงเพียงเท่านี้เอง

บรรณานุกรม

  • Carroll, Robert T. "Cold Reading". The Skeptic's Dictionary. 2010. http://www.skepdic.com/coldread.html
  • Hyman, Ray. "Guide to Cold Reading". Australian Skeptics. http://www.skeptics.com.au/publications/articles/guide-to-cold-reading-ray-hyman/
  • Peat, F. David. "Synchronicity: the bridge between matter and mind". http://twm.co.nz/ISSS_synchr.html
  • Rowland, Ian. The Full Facts Book of Cold Reading. 3rd ed. London: Ian Rowland Limited. 2002.
  • Talbot, Michael. "The Universe as a Hologram". http://twm.co.nz/hologram.html
  • Wikimedia Foundation, Inc. "Cold Reading". Wikipedia, the free encyclopedia. http://en.wikipedia.org/wiki/Cold_reading

  • เขียนโดย กาลจักร
    เขียนครั้งแรก: ๒๓ เมษายน ๒๕๕๓
    แก้ไขเพิ่มเติมครั้งล่าสุด: ๑๓ พฤษภาคม ๒๕๕๓

     
    ©2007-2017 AstroSimple.com